Bibliotheca Herbergeriana. Rekonstrukcja wschowskiej biblioteki Valeriusa Herbergera (1562-1627) i jego potomków. Przyczynek do kultury uczonych na pograniczu (Wielko-) Polski i niemieckiego obszaru językowego

Kierownik projektu: prof. ucz. dr hab. Piotr Kociumbas
Okres realizacji: 2022-2024
Jednostka: Instytut Germanistyki

Położona na pograniczu Śląska i Wielkopolski Wschowa (niem. Fraustadt), od połowy XIV wieku znajdująca się pod władaniem królów Polski, chętnie przyjmowała w swoje mury wczesnonowożytnych dysydentów religijnych. Miasto, zamieszkałe w dużej mierze przez niemieckojęzyczne mieszczaństwo, stało się przeto istotnym ośrodkiem reformacji na terenie Rzeczpospolitej, a w efekcie również pomostem łączącym przede wszystkim kulturę polską i niemiecką. Decydującą rolę odgrywała przy tym znana miejscowa ewangelicka szkoła łacińska, założona w 1607 roku przy kościele Żłóbka Chrystusowego, której liczni, doskonale wykształceni absolwenci kontynuowali naukę w gimnazjach znajdujących się na terenie Śląska czy Prus Królewskich. Istotnym wsparciem dla procesu edukacji we wschowskiej szkole była utworzona w 1641 roku biblioteka kościelna, której początki stanowił prywatny księgozbiór jednego z najsłynniejszych wschowskich synów – pastora, teologa, poety i twórcy pieśni kościelnych Valeriusa Herbergera (1562-1627) oraz jego potomków. Cel wnioskowanego projektu, który ma być realizowany przez Uniwersytet Warszawski (Instytut Germanistyki) oraz Uniwersytet w Hamburgu (Instytut Historii Kościoła i Dogmatyki), zakłada z jednej strony rekonstrukcję i analizę zasobów biblioteki Herbergerów w oparciu o przechowywany w Bibliotece Narodowej w Warszawie rękopiśmienny indeks książek z 1656 roku, a także o zbiory narodowej książnicy. Szczęśliwie bowiem zachowały się obszerne fragmenty historycznego wschowskiego księgozbioru i są one od 1949 roku dostępne w stołecznej bibliotece. Z drugiej strony projekt ma na celu uwydatnienie rangi Bibliotheca Herbergeriana jako niezwykle ważnego świadectwa tak środkowo-wschodnioeuropejskiej wielojęzyczności w okresie wczesnonowożytnym, jak i ówczesnego transferu kultury uczonych. W ramach przedsięwzięcia planowane jest wydanie publikacji książkowej (dostępnej również w Open Access), która zawierać będzie edycję wspomnianego rękopiśmiennego indeksu oraz rekordy bibliograficzne sporządzone według dzisiejszych standardów. Obszerne posłowie przybliży ponadto charakterystykę kolekcji, a także jej dzieje.