Zwierzęce adaptacje: adaptacje filmowe książek z udziałem bohaterów zwierzęcych, od kina niemego do złotego wieku Hollywood

Konkurs: Opus 27
Kierownik projektu: Prof. ucz. dr hab. Justyna Włodarczyk
Okres realizacji: 2025-2028
Jednostka: Instytut Anglistyki

Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, jak twoje ulubione zwierzęce postacie z książek ożywają na dużym ekranie? Pomyśl o Lassie, Białym Kle lub odważnym Bucku z “Zewu krwi”. Przekładanie tych popularnych opowieści na filmy to nie lada wyzwanie, zwłaszcza gdy głównymi bohaterami są aktorzy nie-ludzcy. Ten projekt zgłębia fascynujący świat adaptacji fikcji zwierzęcej na film, koncentrując się na filmach powstałych w latach 1919-1970 (kilka książek zostało napisanych wcześniej). Podczas gdy niektóre z powieści, którymi się zajmujemy, zdobyły Pulitzery, a niektóre filmy były nominowane do Oscarów, inne są uważane za formę popularnej rozrywki lub przeznaczone wyłącznie dla młodej widowni. Tym, co je łączy jest obecność zwierząt jako głównych postaci. Studia nad adaptacją zajmują się procesem przekształcania książki w film, ale jak dotąd badacze nie skupili się na adaptacjach tekstów z postaciami zwierzęcymi. Kiedy opowieść przechodzi z kartki na ekran, szczególnie historia z udziałem zwierząt, można zaobserwować mnóstwo zmian. Wizualne konwencje przedstawiania zwierząt różnią się od literackich – charakter scen, w których pojawiają się zwierzęta, a nawet fakt, że w filmach słyszymy ich dźwięki i widzimy ich ruchy, zmienia naszą percepcję tekstu. Co więc dzieje się ze zwierzęcymi postaciami podczas tej transformacji? Nasz projekt ma na celu odpowiedzenie na kilka intrygujących pytań: Jak filmowcy decydują, które elementy fabuły zachować, a które zmienić i czy ograniczenia pracy ze zwierzęcymi aktorami mają na to wpływ? Jak literackie techniki przedstawiania umysłu zwierzęcia (mowa zależna, narracja pierwszoosobowa) przekładają się na techniki filmowe? Czy niektóre kategorie estetyczne (na przykład słodkość, ang. cuteness) są związane tylko z jednym z tych dwóch mediów? Jak obecność żywego zwierzęcia (lub wielu zwierząt) na planie wpływa na sposób tworzenia filmu? Jakie kwestie etyczne pojawiają się przy użyciu prawdziwych zwierząt w produkcji filmowej? Nie zajmujemy się tylko lekkich aspektach adaptacji — zgłębiamy również poważną stronę: kwestie etyczne związane z procesem tworzenia filmów z udziałem zwierząt. Jednym z powodów, dla których skupiamy się na filmach nieanimowanych, jest to, że materialność aktorów jest kluczowa dla naszego podejścia. Na przykład, niewiele osób wie, że prawdziwe konie zginęły podczas kręcenia filmu “Jesse James” (1939), co doprowadziło do powstania oznaczenia stosowanego przez American Humane Association: „Żadne zwierzęta nie ucierpiały podczas produkcji tego filmu.” Istnieje również wiele przypadków, gdzie zachowanie zwierząt w filmie ma być interpretowane w określony sposób (np. zwierzę jest szczęśliwe), podczas gdy oko etologa może łatwo zauważyć, że ta interpretacja jest błędna (np. zwierzę jest mocno zestresowane). Ten projekt nie dotyczy tylko przeszłości; chodzi o zrozumienie, jak traktujemy zwierzęta w rozrywce dziś. Chociaż nowoczesne filmy często używają CGI, prawdziwe zwierzęta nadal są czasem wykorzystywane, a ich traktowanie często budzi kontrowersje. Patrząc wstecz na Złotą Erę Hollywood, możemy nauczyć się, jak lepiej postępować teraz i w przyszłości. Jesteśmy zespołem ekspertów, którzy zgłębiają zarówno literaturę, jak i filmy, analizując, jak zmieniają się historie i co to oznacza dla zaangażowanych w produkcję zwierząt. Przyglądamy się wszystkiemu, od dźwięku szczekania psa w książce w porównaniu do filmu, po etyczne traktowanie zwierzęcych aktorów na planie. Nasze badania nie są przeznaczone tylko dla innych badaczy. Chcemy podzielić się naszymi odkryciami ze wszystkimi — producentami filmowymi, treserami zwierząt, a także publicznością kochającą filmy. Dzięki lepszemu zrozumieniu procesu “zwierzęcych adaptacji” możemy dążyć do bardziej etycznego traktowania zwierząt w filmach, a także wpłynąć na sposób opowiadania ich historii.