Wyobrażenia harmonii międzygatunkowej w literaturze, filmie i innych tekstach kultury anglosaskiej, od połowy XIX do XXI wieku

Konkurs: SONATA BIS 10
Kierownik projektu: dr hab. Justyna Włodarczyk
Okres realizacji: 2021-2024
Jednostka: Uniwersytet Warszawski, Wydział Neofilologii

Żyjemy w czasach wielu kryzysów, wśród których można wymienić katastrofę klimatyczną, masowe wymieranie gatunków, czy przemysłowy chów zwierząt. Interdyscyplinarne studia nad zwierzętami (animal studies) oraz humanistyka środowiskowa (environmental humanities) tworzą krytyczny metadyskurs, który pozwala na lepsze zrozumienie podstawowych problemów doby Antropocenu oraz strategii estetycznych stosowanych w literaturze i kulturze do przedstawiania tych problemów. Innymi słowy, dyskursy te mówią o tematach ważnych, ale przykrych. Ten projekt stara się jednak odwrócić dominującą w animal studies optykę i przyjrzeć się tekstom literatury i kultury, które nie przedstawiają „negatywów”, ale proponują idylliczne wizje harmonii międzygatunkowej. Proponuje zatem, aby w poważny sposób potraktować współczesne teksty kultury, które zwykle postrzegamy jako lekkie i przyjemne. Osiągnięciu tego celu ma służyć zestawienie współczesnych tekstów kultury popularnej z wcześniejszymi (od poł. XIX wieku) wyobrażeniami harmonii między ludźmi i zwierzętami. Współcześnie, tego rodzaju teksty kultury otaczają nas zewsząd, ale nie są traktowane poważnie, widzimy w nich chwilę wytchnienia między zajmowaniem się ważnymi tematami – w mediach społecznościowych historie o kociej mamie adoptującej mysie dziecko czy o kojocie pomagającym borsukowi przejść przez jezdnię z łatwością osiągają status „wirali”. Podobnie rzecz ma się z popularnymi narracjami o przyjaźni między człowiekiem a zwierzęciem: uratowanie zabiedzonego psa zmienia życie do tej pory samolubnego człowieka. Czy tego rodzaju słodkie (ang. cute) i wzruszające teksty, konsumowane zazwyczaj dość naiwnie, stanowią reakcję na poważne problemy doby Antropocenu? Swoisty wentyl bezpieczeństwa? Projekt proponuje przyjrzenie się wyobrażeniom harmonii międzygatunkowej w kulturze anglosaskiej od połowy wieku XIX, aby lepiej zrozumieć konteksty otaczających nas dzisiaj obrazów i narracji, a także prześledzić ewolucję odczytań tego rodzaju tekstów. Sięga również do kontekstów jeszcze wcześniejszych jako punktów odniesień, np. do sielanki czy kontekstów biblijnych. Osadzenie współczesnych przedstawień w pewnym kontekście historycznym pozwoli na lepsze zrozumienie roli, którą obecnie spełniają tego rodzaju narracje. Stworzy możliwość dostrzeżenia pewnej ciągłości i podobieństw między gatunkami uznawanymi za rozbieżne, a jednocześnie na podkreślenie tego, że wizualnie czy narracyjnie podobne teksty mogły być odczytywane zupełnie inaczej w różnych okresach i kontekstach. Projekt analizuje zarówno teksty proponujące całościowe rozwiązania prowadzące do harmonijnych relacji międzygatunkowych (np. w literackich utopiach) jak również teksty podające przykłady „pożądanych” jednostkowych harmonijnych relacji. Aby umożliwić rzetelną analizę różnorodnych tekstów kultury, zespół badawczy składa się z badaczy specjalizujących się w kilku polach badawczych w obrębie amerykańskiego i brytyjskiego literaturoznawstwa i kulturoznawstwa.